- Legebiltzarreko burua, legebiltzarkide jaun-andreok, egun on guztioi!

Benetan ohore handia da niretzat, lehendakari izateko hautagai naizen honetan, hemen, zuen aurrean egotea, zortzigarren legealdi honetan gobernua osatzeko koalizio-hitzarmena sinatu dugun hiru alderdi politikoen ordezkari modura; ohore handia da niretzat hemen izatea, Legebiltzar honetan, joan den apirilaren 17an izandako hauteskundeetan berritu den Legebiltzar honetan.

Aurkezten ari garen Gobernua aurrera begira dago, etorkizunera begira, eta hiru helburu nagusi ditu: bake-prozesu baten alde lan egin nahi du, modu eragingarrian, azkenean, elkarrizketaren bidez indarkeria amaitu dadin betiko. Alderdi politiko guztien artean normalizazio-akordioa lortzea nahi dugu, eta, horretarako, modu eragingarrian lan egin nahi dugu, ondoren akordio hori euskal gizarteak berretsi dezan kontsulta demokratiko baten bidez. Eta, jakina, ildo beretik jarraituta, orain arteko bideari ekin nahi diogu Euskadi gizarte eredugarria izan dadin; gizarte solidarioa, orekatua eta bateratua izan dadin, arlo guztietan: ekonomian, kulturan eta gizarte-arloan ere bai.

Horiek dira, beraz, hiru ardatzak: bakea, normalizazioa eta gizartearen aurrerabidea; hiru zutabe nagusi horiek eusten dute gure gobernu-akordioa, EAJ-PNV, EA eta Ezker Batua-Berdeak alderdien artean osatua; orain, aintzakotzat hartuko duzuelakoan, Legebiltzar honetara ekarri dudan hitzarmena, alegia.

Ez gatozkizue hona esku hutsik, ondo erakutsi baitugu badakigula, ematen dugun hitza betetzen. Horixe da gure bermea: aurreko legealdian ibilitako bidea bera.

Azken lau urteotan, zintzo jokatu dugu, gure konpromiso etikoari eutsi diogu, giza eskubideen eta askatasunen alde tinko eginez; eta, euskal gizarteak bere jarrera erakutsi duenean irmo, indarkeriaren aurka eta eskubide zibil eta politikoen murrizketaren aurka aitzindari izan gara.

Gure konpromiso demokratikoari erantzun diogu, euskal gizartearen borondatea errespetatu, eta estatu espainiarrekin beste era bateko harremana izateko Estatutu Politiko berriaren proposamena landu eta plazaratu genuen, Eusko Legebiltzarrak gehiengo osoz onartu zuena.

Era berean, Euskadiren eraikuntza sozialari dagokion konpromisoari ere erantzun diogu, politika aurrerakoiak garatuta, eta benetan aurrera egin dugu gizarte zuzenagoa eta solidarioagoa lortzeko bidean.

Horixe da, bada, aurreko legealdian ibili dugun bidea. Bene-benetan uste dut euskal gizarteak aurrera egin duela nabarmen, aipatutako hiru arlo horietan.

Orain, beste aro baten hasieran gaude; beste etapa bat hastekotan gara; beste aukera bat daukagu; gauzak egiten jarraitzeko abagune ederra.

Lehendakari izateko hautagai naizen aldetik, ordezkatzen dudan gobernu-koalizioaren izenean, esango dizuet, inolako zalantzarik gabe, ziur egon behar duzuela, egokiera horretaz baliatzeko prest gaudela.

Horixe da gure konpromisoa: eskua zabalik luzatzea euskal indar politiko guztiei, bai Legebiltzar honetan dauden indar politikoei, bai eta, euskal gizartearen zati esanguratsu baten ordezkari izanik, hemen ez izan arren, gizartearen zilegitasuna dutenei ere, guztion artean, akordio politikoa lortu behar dugulako, Euskadiren normalizaziorako eta elkarbizitzarako.

Aro berria, aro erabakigarria

Joan den apirilaren 17an egindako hauteskundeetan, argi ikusi dugu oraingoan ere, demokrazia berreskuratu genuenetik halaxe izan baita behin eta berriz, euskal gizartearen errealitatea anitza dela, askotarikoa dela, eta hementxe dugu, Legebiltzar honetan bertan, horren erakusgarri argia. Oraingo honetan, gainera, aritmetika parlamentarioa nolakoa den ikusita, talde politiko guztiok dugu aro berri garrantzitsu honi ateak zabaltzeko konpromisoa hartzeko premia eta beharra.

Euskal gizarteak guztioi agindu digu denon artean erantzun egokia aurkitu dezagun, bai indarkeriaren arazoa konpontzeko, bai normalizazio politikoa lortzeko. Langintza horretan guztiok gara beharrezko eta inor ere ez da bere kabuz nahiko. Nahitaez erreparatu behar diogu, beraz, aldamenekoari, halaxe egiteko agindu digulako euskal gizarteak. Gizarte honek bakea lortzeko itxaropena zapuztuta ikusi du askotan, gehiegitan; eta gizarte hau etsita egon da sarri, normalizazio politikoa lortzeko trenari alde egiten utzi diogun bakoitzean. Gizarte honek nahi duena, azken batean, horixe da, bere etorkizuna bideratzea eta zuzentzea.

Ez da atzera begira egoteko tenorea. Guztiok mugitu gara honaino iristeko. Euskal gizartea konponbidea aurkitzeko atearen aurrean jarri dugu guztion artean. Dena daukagu alde. Badugu elkargune bat, hots, elkarrizketaren bidez behin betiko indarkeriaren amaiera lortzeko abagunea dela uste izatea. Badugu topaleku bat, bat eginda, estatu espainiarrarekin batera elkarrekin bizitzeko beste harreman-esparru bat eratzeko beharra dagoela uste dugula; eta, batez ere, gizartea dugu alde; gizarte modernoa, zentzuduna, adinez nagusia; erabaki nahi duen gizartea, eta indar politikooi, indar politiko guzti-guztioi, argi eskatzen diguna hitz egin dezagun, negoziatu dezagun eta ados jar gaitezen. Ezin dugu huts egin.  Ez dugu kale egiteko eskubiderik.

Hiru helburu nagusi ditugu aurrez aurre: bakea, normalizazio politikoa eta gobernagarritasuna

Horiexek dira helburu nagusiak, lehentasuna duten mugarriak; horiei erantzun behar diegu denok batera, gizarte modura, legealdi honetan. Banan bana aipatuko ditut, nire ustez, gai horietako bakoitzak bere prozesua behar duelako; eta gai horietako bakoitzak bere mintzakideak behar dituelako. Hiru prozesu horiek, dudarik gabe, badute elkarloturarik, baina ez ditugu hirurak nahastu behar, eta ez ditugu bata bestearen mendean jarri behar.

Bakea, edo, beste era batera esanda, zoritxarrez denbora luzeegian jasan behar izan dugun indarkeriaren gatazka konpontzea; eta Normalizazio Politikoa, hau da, Euskal Herrian sustrai politikoak dituen auzi historikoa konpontzea; horiexek dira gure gizarteak etengabe dituen jomugak, gurariak.

Horrez gainera, gobernagarritasuna ere badugu; alegia, legealdi honetan askatu beharko dugun beste korapilo bat; horri ere erantzun egokia eman beharko diogu, gaur egun dugun konplexutasun eta aniztasun politikoa kontuan hartuta. Ondotxo dakit ordezkatzen ari naizen gobernu-koalizioak ez duela bermatuta, hasieran behintzat, Legebiltzarraren gehiengo osoa. Egoera horretaz jabetzea, horixe besterik ez da, alegia, errealitatearen printzipioa. Eta errealitatearen printzipio horrek guztioi eskatzen digu elkarrekin akordioak lotzeko jarrera aktiboa izan dezagun, era horretara jarriko baititugu euskal herritarren arazoak konponbidean.

Aurrera egiteko metodo bat proposatzen dugu: elkarrizketa.

Ez dut inolako zalantzarik: elkarrizketa da porrotik ez izan eta orain arte lortu ez diren oinarrizko akordioak lortzeko modu bakarra. Elkarrizketa bai jendaurrean eta baita modu pribatuan ere. Bi alderen artekoa eta guztion artekoa. Pertsonenganako nahiz iritzi politikoenganako inolako betorik gabeko elkarrizketa. Aldez aurretik jarritako baldintzarik gabeko elkarrizketa. Irtenbideak bilatzen saiatuko den elkarrizketa nahi dut, ez demagogiaz hedabideetan erabiliko den fetitxea.

Bada garaia bakoitzak argi eta garbi esan dezan zertaz ari den elkarrizketa hitza aipatzen duenean. Elkarrizketa norekin, elkarrizketa zertarako, eta elkarrizketa non? Izan ere, pasa berri den legealdian denok hitz egin dugu elkarrizketaren premiaz, baina egia esanda, ez da halakorik gertatu. Ez dugu elkarrekin hitz egin. Batzuetan indarkeria zen aitzakia, beste batzuetan esaten zenez, aurkeztutako proposamenak Konstituzioaren aurkakoak omen ziren. Ez hori bakarrik; zenbait jendaurrean harro agertu da Jaurlaritzarekin eta Lehendakariarekin elkarrizketatzerik nahi izan ez duelako. 

Baina hori iraganeko kontua da. Zorionez, gaur badirudi ikasi beharrekoa ikasita gatozela, eta ortzi-mugan berriro ere elkarrizketa hitza ageri dela. Bakearen aldeko elkarrizketa, normalizazioaren aldeko elkarrizketa, elkarbizitzaren aldeko elkarrizketa. Lehendakaritarako hautagai naizen aldetik, une honetan bertan, nire konpromisoa plazaratu nahi dut, elkarrizketa zintzo bati ekiteko, baldintzarik gabe. Pertsonen aurkako betorik gabe, bazterkeria politikorik gabe, eta aldez aurretik inork ezeri uko egin behar izan gabe.

Oinarrizko printzipio bat aldarrikatzen dugu: Errespetua

Elkarrizketak oinarrizko printzipio bakarra bete behar du: errespetua. Giza eskubideak errespetatzea. Proiektu politiko guztiak errespetatzea. Printzipio demokratikoak errespetatzea. Euskal gizarteak hartutako erabakiak errespetatzea. Euskal gizartearen erakundeak errespetatzea, eta gauza guztien gainetik, ororen gainetik, pertsonak errespetatzea.

Errespetuaren baldintza hori betetzen ez bada, nekez lortuko dugu elkarrizketarik.

Eta hori hala izanik, benetan tristea bada ere, aitor dezadan: legealdi honi ez diogu bide onetik ekin. Hain justu ere Legebiltzar hau hasiera oker horren lekuko aparta izan da. Zehazki esanda, Legebiltzar honetako mahaiburua aukeratzeko izandako prozesu tamalgarriaz ari naiz.

 

Bidezkoa eta demokratikoa da Legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdiek hautagai baten edo bestearen alde egitea, dela Legebiltzarreko lehendakaritzarako, dela Biltzar honetako mahaia osatzeko; hori politikako eta Parlamentuko joko-arauen barruan dago. Baina nire ustez guztiz onartezina da azkeneko hauteskundeetan gehiengo demokratikoa lortu zuen koalizioak legitimitate osoz aurkeztutako lehendakaritzarako hautagaia beto pertsonal erabatekoaren bidez kanpoan utzi nahi izatea. Ezin da onartu betorik eta bazterkeriarik gabeko elkarrizketa aldarrikatzen dutenek legealdiaren hasieran bertan Juan Maria Atutxaren aurkako beto pertsonala proposatzea.

Era horretan jardunda, ezin dugu elkarrizketari eta errespetuari buruz berba egin; horren ordez, mendeku politiko eta pertsonalak hartzen du lekua, norekiko eta giza eskubideen alde lan nabarmena egin duen pertsona batekiko, eta Mahaiko kide Kontxi Bilbao eta Gorka Knör-ekin batera, Legebiltzar honen duintasun eta independentziaren alde lan nabarmena egin duen pertsonarekiko.

Bitxia da oso; kontraesana izanda ere, bi aldetatik betatu dute: batetik, ETAren aurkako borrokan jardun izana barkatzen ez diotenen aldetik, eta, bestetik, Espainiako Estatuak Eusko Legebiltzarrean esku hartzearen aurka erakutsi duen irmotasuna barkatzen ez diotenen aldetik.

Esandako guztiagatik, izan bitez hitzok Juan Maria Atutxarenganako nire omenaldia, duintasunaren eredu izan baita bizitza osoan, bai politikan, eta baita pertsona gisa.

Hiru alderdik osatutako gobernua eskaintzen dugu, elkarrizketa eta akordioaren bidetik aurrera egiteko bidearen erdigune izateko.

EAJ-PNV, EA eta Ezker Batua-Berdeak alderdiek osatutako hirukoaren lehendakarigaia naizenez, beste behin ere aipatu nahi nuke alderdi politiko guztiekiko elkarrizketaren eta akordioen aldekoak garela, aurrean ditugun erronkei denon artean irtenbide bat aurkitzeko, gizarte bereko atal garen neurrian.

Gure aldetik, gobernua osatzeko akordioa lortu dugun hiru alderdi politikook ahalegin handia egin dugu eskuzabaltasunez eta barne-negoziazioaren bidez gure arteko ezberdintasunak alde batera utzi eta erdigunea berregiteko, euskal gizarteari lasaitasuna eta egonkortasuna emanda. Bene-benetan diogu: gure ustez, hiru alderdion artean, hau da, bi alderdi abertzale eta alderdi federalista baten artean lortutako koalizioak hiru oinarri nagusi ditu euskarri, eta oinarriok, bestalde, euskal gizartearen gehiengo handi batentzako zutabe dira:

-        Giza eskubideen errespetuaren zutabea.

-        Euskal gizarteak bere etorkizuna erabakitzeko duen eskubidearen errespetuaren zutabea.

-        Euskadiren gizarte-eraikuntzaren zutabea.

Azken batean, koaliziorako akordio bateratzaile eta irekia aurkeztu nahi dugu, ondorengo lehentasun politikoa duela: bakea eta normalizazioa, eta baita gizarte ikuspegiko konpromisoa ere: garapen iraunkorra eta solidaritatea.

Gure abiapuntua aniztasuna onartu eta elkar errespetatzea dira, eta horrela, jarrera hori ordezkatzen dugun gobernu-koalizioaren ardatz nagusia izango da. Hiru alderdiok, ezberdinak izanik ere, gure egin dugu pluraltasunaren printzipioa, aniztasun hori gizartea aberasteko ondarea dela uste baitugu.

Helburu horiek izanik, aurrerabidea xede duen gobernua osatu dugu, eta denon artean azkeneko hauteskundeetan emandako botoen %44 ordezkatzen dugu.

Dena den, badakigu, jakin, euskal gizarteak zein misio jarri duen gure eskuetan: lortu dugun barne-adostasun horren ateak etengabean zabalik izan behar ditugula Legebiltzarreko gainontzeko alderdi guzti-guztientzat, eta lortu dugun gehiengo erlatiboarekin eta kontuan izanda aurrean ditugun erronkak handiak direla, elkarlanerako eta lankidetzarako topaguneak landu beharko ditugula, eta konfiantza dugu gure gobernu-programan aipatzen diren lehentasunak, behar bezala negoziatu ostean, guztiok bat etorri eta elkarrekin jarduteko osagaiak izan daitezkeela. Hala izatea nahi genuke.

Azken finean, aurrean dugun legealdiak “taktika” gutxiago eta “argudio” gehiago eskatuko ditu. Bizitza politikoan hizpide izan beharko dute integrazioa eta elkar ulertzea aldarrikatzen duten baloreak.

Aurrez aurre garai politiko berria dugu, eta Jaurlaritzaren eginkizuna, eta nirea, lehendakari bezala, gure arteko konfiantza berreskuratzearen alde aritzea izango da, nahikoa hondatuta baitago; ez du merezi oraingo egoeraren errudunak nortzuk izan diren eztabaidatzen indarrik galtzea. Gorputz eta arima saiatuko gara konfiantza hori berreskuratzen.

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Jarraian, gobernu-koalizioak legealdi honetako erronkei aurre egiteko garatuko dituen helburu eta ekimenak aipatuko ditut. Hasteko, gobernagarritasuna aipatuko dut, eta horren ostean, Bakegintzari eta Normalizazio Politikoari helduko diet.